Coachen op drie leefgebieden: leven, loopbaan en leerweg
Het coachen van studenten in het hbo en mbo raakt zelden maar één thema. Wie als docent, mentor of slb’er een student begeleidt, merkt al snel dat coachingsvragen zich bewegen op drie leefgebieden, drie keer de L:
- Het leven van de student
- De loopbaan van de student
- De leerweg van de student
Deze drie domeinen zijn onlosmakelijk met elkaar verweven. Problemen in de thuissituatie kunnen effect hebben op studieprestaties. Twijfel over een studiekeuze kan doorwerken in motivatie en aanwezigheid. En tegenvallende resultaten kunnen het zelfvertrouwen aantasten, wat weer impact heeft op het bredere leven van een student.
Coachingsvragen kunnen dus klein lijken – “Hoe haal ik mijn tentamen?” – maar raken vaak aan grotere thema’s zoals welzijn, identiteit en toekomstperspectief. Dat vraagt van docenten méér dan alleen didactische vaardigheden. Het vraagt coachend vermogen.
Bij Dock20 bieden we een uitgebreide training voor mentoren, docenten en slb’ers die zich willen verdiepen in het coachen van studenten. In deze training leer je onder andere coachend lesgeven, oplossingsgericht coachen, en krijg je concrete handvatten om studenten professioneel en persoonlijk te begeleiden.
Vanuit onze trainingen voor het mbo en hbo én onze praktijkervaring hebben we zes lessen geformuleerd voor iedereen die zich bezighoudt met het coachen van studenten.
Les 1. Ga niet redden als mentor of docent
In de training student coaching komt dit regelmatig naar voren. Veel docenten hebben een groot hart voor hun studenten. En juist dát maakt dat ze soms in een valkuil stappen: de redderrol.
Wanneer jij bij het coachen van studenten de oplossingen gaat aandragen, ga jij heel hard werken. Je ontneemt de student daarmee de kans om zijn eigen oplossingen te bedenken. Bovendien neem je het probleem vaak mee naar huis. Het kan onder je huid gaan zitten.
Wat helpt bij het effectief coachen van studenten?
- De kracht van stilte – kaken op elkaar. Laat de student nadenken.
- De kracht van vragen stellen – vragen die openen en verdiepen.
- De kracht van luisteren – wat hoor je? En wat hoor je níet?
- Parafraseren en samenvatten – bekrachtig wat de student zegt.
Door niet te redden, help je de student juist om zelf in beweging te komen.
Les 2. The goal must be delicious
Tijdens het coachen van studenten creëert een aantrekkelijk doel energie. Beweging. Zin om aan de slag te gaan. Juist wanneer een student vastzit, kan het helpen om samen een wenkend perspectief te formuleren: waar wil je naartoe? Wat wil je wél?
Een krachtige techniek is de wondervraag, bekend uit de oplossingsgerichte coaching binnen het onderwijs. Deze vraag helpt om los te komen van probleemdenken: Stel dat er vannacht een wonder gebeurt. Over zes maanden is je leven precies zoals jij het wilt. Wat is er dan anders?
De antwoorden geven richting. Ze maken het doel concreet en aantrekkelijk. En een aantrekkelijk doel – een ‘delicious goal’ – zet aan tot actie.
Les 3. Er gaat altijd iets goed
Wanneer studenten vastlopen, zien ze vaak alleen wat níet werkt. Bij het coachen van studenten vraagt dat om een andere bril. Wat Sergio van der Pluim de ‘roze microscoop’ noemt: bewust zoeken naar wat al wél goed gaat, hoe klein ook..
Dat zijn de positieve uitzonderingen. Kleine momenten waarop het probleem minder aanwezig is.
Vraag bijvoorbeeld:
- “Wanneer ging het iets beter?”
- “Wat deed jij toen anders?”
- “Je geeft je situatie een 4. Waarom is het geen 3?”
Deze focus in het ondersteunen van studenten levert waardevolle informatie op: wat werkt voor deze student? Welke principes zijn hier aan het werk? Hoe kunnen we van uitzondering langzaam regel maken?
Bovendien werkt het enorm bekrachtigend. Het herstelt perspectief en hoop.
Les 4. Voeg je eigen kleur toe bij het coachen van studenten
Het coachen van studenten is persoonlijk werk. Natuurlijk is een stevige basis essentieel: theorie, methodiek en ervaring. Maar daarna begint het pas echt. Hang je persoonlijkheid niet aan de kapstok.
In de cursus studenten coachen komen we vaak coaches tegen die:
- Wandelen tijdens het gesprek
- Samen gaan sporten
- Tafeltennissen
- Creatief werken met tekenen of schrijven
Als het past bij jou én bij de student, kan het helpen om het gesprek lichter te maken en uit het formele stramien te stappen tijdens het coachen van studenten. Juist daar ontstaan soms de mooiste inzichten.
Authenticiteit vergroot de relatie – en daarmee de impact.
Les 5. Geen vraag, wel een signaal
Soms zie je het als docent of binnen het mentorschap al gebeuren. Slechtere cijfers. Aanwezigheid loopt terug. Iemand oogt vermoeid of teruggetrokken. Je voelt dat er iets speelt. Maar er is geen expliciete coachvraag.
Voor een coachtraject is die vraag wél nodig. Daarom is het belangrijk om het signaal zorgvuldig bespreekbaar te maken. Wij werken daarbij met vijf stappen (ontwikkeld door Dreamfactory):
- Voel wat is – wat neem jij waar?
- Zeg wat is – benoem concreet wat je ziet of voelt.
- Kaken op elkaar – wees stil en laat de student reageren.
- Check of het kwartje is gevallen – herkent de student het?
- Hoe nu verder? – is er behoefte aan coaching?
Dit kan het moment zijn waarop je samen besluit om te starten met het coachen van de student.
Les 6. Van contact naar contract tijdens het coachen van studenten
Elke samenwerking begint met contact. Twee mensen die elkaar ontmoeten. Maar het ondersteunen van studenten vraagt om méér dan contact. Het vraagt een expliciet contract.
De relatie tussen coach en coachee is gelijkwaardig, maar niet gelijk. Zeker in het onderwijs kan er sprake zijn van een machtscomponent: jij bent mogelijk ook degene die beoordeelt of cijfers geeft.
Daarom is het belangrijk om helder af te spreken:
- Wat gaan we doen?
- Wat is jouw rol?
- Wat is mijn rol?
- Wat spreken we af over vertrouwelijkheid?
- Wat mag je van mij verwachten – en wat niet?
Door expliciet te contracteren, creëer je veiligheid en duidelijkheid. De student krijgt een stem in het proces. Dat versterkt eigenaarschap en samenwerking binnen het coachen van studenten.
Let op: de grens tussen coaching en hulpverlening
In de praktijk kan de grens tussen het coachen van studenten en hulpverlening diffuus zijn. Coachingsvragen raken soms aan diepere problematiek: mentale gezondheid, verslaving, trauma of complexe thuissituaties.
Wees daarom alert op signalen die wijzen op grotere problemen.
- Zie je structurele achteruitgang?
- Hoor je signalen van ernstige stress of somberheid?
- Merk je dat de problematiek jouw expertise overstijgt?
Stem in dat geval zorgvuldig af met hulpverleners binnen de school – zoals zorgcoördinatoren of studentbegeleiders – of eventueel buiten de school.
En misschien wel het belangrijkste: zorg voor een warme overdracht.
Laat een student niet los met een telefoonnummer en een succeswens. Blijf betrokken in de overgang naar hulpverlening. Leg contact, stem af, en zorg dat de student zich gedragen voelt in plaats van doorgeschoven. Juist die zorgvuldigheid maakt het verschil.
Professionele begrenzing is geen afstandelijkheid – het is verantwoordelijkheid.
Tot slot: coachvaardigheden ontwikkel je in de praktijk
In onze training Student Coaching werken we met al deze zes principes. We verdiepen ze, oefenen ermee en versterken ze in jou als coach.
Het traject duurt ongeveer vijf maanden en bestaat uit meerdere bijeenkomsten, praktijkopdrachten en veel oefentijd. We oefenen op elkaar, reflecteren op casuïstiek en vertalen theorie direct naar de onderwijspraktijk.
Wil je liever eerst laagdrempelig kennismaken? Kom dan zeker naar ons gratis webinar Student Coaching op 14 & 15 april 2026.
Coachvaardigheden zoals coachend lesgeven of oplossingsgericht coachen leer je niet alleen uit een boek. Je ontwikkelt ze door te doen, te ervaren en te reflecteren.Het coachen van studenten in het mbo en hbo is betekenisvol werk. Het raakt het leven, de loopbaan en de leerweg van jonge mensen in ontwikkeling. En wie het goed doet, maakt niet alleen verschil in studieresultaten – maar in levens.